Beste mensen,

Op 4 januari 2020 heeft Marc van Lanen, longarts in het Reinier de Graaf ziekenhuis te Delft ‘het vaccineren’ wat deze week start in Nederland, nog ‘even’ voor u uitgelegd

De volgende tekst is dan ook van hem:
‘Vanaf deze week gaat Nederland beginnen met vaccineren tegen COVID-19. Omdat ik merk dat ik behoorlijk wat vragen krijg over de vaccins en er veel spookverhalen de rondte doen, hieronder hopelijk een paar verduidelijkingen, in 5 minuten uitgelegd.’

1. Krijg ik een verzwakte vorm van het coronavirus ingespoten?
Voor de huidige vaccins op de markt (BioNtech/Pfizer en Moderna) is het antwoord: Nee!
In het vaccin zit een heel klein stukje van de genetische code van het coronavirus (ook wel het mRNA genoemd). Dit stukje genetische code gaat 1 van de eiwitten van het coronavirus namaken in je lichaam (het coronavirus bestaat uit 29 eiwitten). Dat nieuwe soort eiwit wordt door je afweersysteem als “vreemd” gezien, waar het tegen gaat vechten.
Door dit “gevecht” van je afweersysteem ontstaat er een geheugen van je immuunsysteem (in de volksmond heten dit “antistoffen”).
Als je later met het echte coronavirus in aanraking komt, herkennen deze “antistoffen” het virus en zullen ze het virus direct verwoesten, voordat dit virus zich kan innestelen en jou ernstig ziek kan maken.

2. Hoe vaak moet ik gevaccineerd worden?
Dat verschilt per vaccin en op dit moment zijn er door de Europese Unie pas 2 vaccins goedgekeurd (er zijn er nog veel meer in aantocht).
Bij deze vaccins van BioNtech/Pfizer en Moderna moeten mensen 2x gevaccineerd worden met enkele weken ertussen (3 weken doorgaans).

3. Werkt het vaccin direct?
Nee, het duurt 1 tot 2 weken na de tweede vaccinatie voordat je immuunsysteem voldoende geheugen heeft opgebouwd om het coronavirus adequaat te bestrijden. Na de eerste vaccinatie is er al wel enige bescherming, maar echt goede bescherming wordt dus pas zo’n 2 weken na de tweede vaccinatie bereikt.

4. Word ik ziek van het vaccin?
Die kans zit er in. Bij het wetenschappelijk onderzoek (de vaccins zijn op tienduizenden mensen getest) kreeg het merendeel van de mensen (50-90 %) lichte griepachtige verschijnselen (lichte verhoging, hoofdpijn of spierpijn) en dit was bij vrijwel iedereen binnen 48 uur weer over. Logisch, want je immuunsysteem moet immers een afweerreactie op gang brengen en dat gaat vaak wel met wat verschijnselen gepaard.
Als je geen ziekteverschijnselen krijgt na de vaccinatie betekent dat overigens niet dat het vaccin dan minder werkzaam is bij jou.
Het is natuurlijk ook mogelijk dat je een allergische reactie krijgt op het vaccin maar dit is extreem zeldzaam. Tot nog toe zijn hier slechts enkele gevallen van bevestigd (er zijn wereldwijd al meer dan 4 miljoen vaccins toegediend!) en die mensen zijn allemaal zeer snel weer genezen met behulp van anti-allergische therapie.

5. En de lange termijn bijwerkingen?
Dat weten we nog niet 100% zeker (er is immers nog geen lange termijn). De kennis uit andere vaccinaties leert ons dat die er zeer waarschijnlijk niet zullen zijn. Een mRNA vaccin als deze is wel een nieuwe techniek, maar het mRNA wordt zeer snel door je lichaam afgebroken en blijft niet langdurig aanwezig, dus daarom is de kans op lange termijn bijwerkingen nihil.

6. Hoe goed werkt het vaccin?
Zowel het vaccin van BioNtech/Pfizer als Moderna is, vanaf twee weken na de tweede vaccinatie, 95% effectief in het voorkomen van ernstige ziekteverschijnselen wanneer je besmet raakt met corona. Dat betekent dus dat het de kans 95% kleiner maakt dat je door corona opgenomen hoeft te worden of langdurig uit de roulatie bent.

7. Werkt het vaccin ook tegen de andere varianten (Britse / Zuid-Afrikaanse) van het coronavirus?
Zeer waarschijnlijk wel, omdat het eerder genoemde eiwit ook bij deze andere varianten aanwezig is en je afweer systeem dus ook deze varianten dankzij dat eiwit zal gaan herkennen en zal gaan bestrijden.

8. Hoe lang werkt het vaccin?
Dat weten we nog niet zo goed, omdat de vaccins pas sinds kort op de markt zijn.
Het is mogelijk dat de bescherming tijdelijk is en dat we (bijvoorbeeld net als bij de griep) jaarlijks (of vaker) gevaccineerd moeten worden.

9. Gaan vaccins de verspreiding van het virus afremmen?
Dat weten we niet goed. Het doel is dat mensen niet meer ernstig ziek van corona worden, zodat er veel minder mensen opgenomen hoeven te worden en de gewone ziekenhuiszorg door kan gaan. Voorlopig zullen we ons dus, ook na de eerste vaccinaties, nog wel even aan de maatregelen (afstand houden, hoesten in je elleboog, mondkapjes etc.) moeten houden, tot een heel groot deel van de Nederlanders is ingeënt, om de rondgang van het virus in te dammen.

10. Mag iedereen gevaccineerd worden?
Nee, zwangere vrouwen en kinderen zijn niet meegenomen in de, nu beschikbare, wetenschappelijke studies en zij zullen daarom op dit moment niet gevaccineerd worden. Onderzoeken bij kinderen lopen inmiddels wel dus daar gaan we later meer over horen.
Het vaccin is wel bij alle verschillende rassen getest en werkt bij elk ras even goed en is ook op alle leeftijdsgroepen boven de 18 getest.
Ook mensen die afweer-onderdrukkende medicatie gebruiken kunnen veilig een mRNA vaccin krijgen, omdat er dus geen levend of dood virus wordt geïnjecteerd. Het is wel mogelijk dat bij deze mensen de vaccinatie minder lang werkt.

11. Ik heb al corona gehad, moet ik me laten vaccineren?
Het advies luidt om je niet te laten vaccineren in de eerste 4 weken nadat je corona hebt doorgemaakt. We weten nog niet goed hoe zinvol het is om mensen te vaccineren die al corona hebben gehad, het immuunsysteem van deze mensen heeft vermoedelijk ook al een “coronageheugen” aangemaakt. Het zou kunnen dat een vaccinatie bij deze mensen nog wel een positieve “boost” en dus extra bescherming kan geven. We weten wel zeker dat het geen kwaad kan om jezelf te laten vaccineren na deze 4 weken. Je zal niet zieker worden door de vaccinatie dan mensen die nog geen corona hebben gehad.

12. Hoe kan het dat dit vaccin zo snel is ontwikkeld, normaal duurt het 10 jaar voor een vaccin op de markt komt?
Dat komt omdat er al heel veel kennis was opgebouwd vanuit de SARS en MERS epidemieën van eerder dit millennium. Aangezien het coronavirus hier op lijkt wist men direct op welk specifiek eiwit ze zich moesten gaan richten. Bij het ontwikkelen van vaccins zijn er normaliter veel bureaucratische en financiële obstakels die het proces traag maken. Door de ernst van de pandemie werden deze obstakels direct weggenomen waardoor de huidige vaccins veel sneller ontwikkeld worden. Bovendien bestaan de wetenschappelijke studies naar een vaccin meestal uit verschillende fases, die allemaal na elkaar worden doorlopen. Deze onderzoeksfases zijn nu allemaal tegelijk, naast elkaar uitgevoerd. Dit heeft de snelheid van de studies verhoogd, zonder dat er is ingeboet aan de veiligheid of er noodzakelijke stappen in het ontwikkelproces zijn overgeslagen.

‘Ik heb zelf geen aandelen of belangen in de medicijn industrie. Wel zie ik de dagelijkse ellende die corona bij heel veel mensen te weeg brengt. Mensen in alle leeftijdsgroepen en ook bij mensen die voorheen volstrekt gezond waren.’
‘Ik neem zonder enige twijfel dit vaccin wanneer ik aan de beurt ben en ik hoop dat met mij heel veel mensen datzelfde, verstandige besluit zullen nemen.’

Marc van Lanen, longarts